Γράφει ο Πάνος Ν. Αβραμόπουλος
Ο σημερινός επιβλητικός ναός του αγίου Νικολάου, είναι ο τρίτος κατά σειρά ναός που ανηγέ-ρθη με τη φροντίδα και τη μέριμνα πάντα, τον Υδραίων του Πειραιώς. Σε ότι αφορά το μέγεθός του έχει τον τριπλάσιο όγκο και το διπλάσιο ύψος, από το ναό του πολιούχου αγίου Σπυρίδω-νος. Και η ομώνυμη ενορία του αγίου Νικολάου, ήταν η μεγαλύτερη στον Πειραιά μέχρι να είναι ανεγερθούν οι ναοί του αγίου Νείλου και της Ζωοδόχου Πηγής. Σημειώνοντας εδώ πως και η ανέγερση του καλλιεπούς ναού του αγίου Νείλου, είναι συνυφασμένη με τον άγιο Νικόλαο. Ο αρχικός ναός του αγίου Νικολάου, στο σημερινό ακριβώς σημείο της μεγάλης εκκλησίας, θεμελιώθηκε στις 22 Ιουλίου του 1844 με την αρωγή της εθελοντικής εργασίας των κατοίκων της Υδραίικης συνοικίας, των οποίων επικεφαλής ήταν ο Αναστάσιος Ρομπότσης, που η κατοικία του ευρίσκονταν στην περιοχή των Μύλων, δηλαδή στη σημερινή περιοχή της Πλατείας Πηγάδας. Ο Ρομπότσης που ήταν ένας ευλαβής και προοδευτικός άνθρωπος και απολάμβανε τις καθολικής εκτίμησης των συμπατριωτών του απο την Ύδρα, πρωτοστάτησε στην ανέγερση της αρχικής μικρής εκκλησίας του αγίου Νικολάου. Μάλιστα μπροστά από το πρώτο το εκκλησάκι του αγίου Νικολάου, υφίστατο μία από τις παλαιότερες πλατείες του Πειραιώς η Πλατεία Αμαλίας. Και την ίδια περίοδο η σημερινή Πλατεία Καραϊσκάκη τότε ονομάζεται Πλατεία ‘Οθωνος. Προϊόντος του χρόνου όμως η πληθυσμιακή έξαρση των Υδραίων στον Πειραιά, συμβάδιζε με την ανάγκη της δημιουργίας ενός μεγαλύτερου ναού, που θα μπορούσε να ικανοποιήσει τα θρησκευτικά και τα λατρευτικά τους καθήκοντα.
Και προς αυτή την κατεύθυνση το 1852 ξεκίνησε η ανέγερση του δεύτερου ναού, από τους Πειραιώτες υδραίους, σε σχέδια που είχαν εκπονήσει ο βασιλικός Μηχανικός Λόρενζεν και ο Μηχανικός του Δήμου Πειραιώς Πετμεζάς το 1851. Ενώ στα 1879 συμβολικό έτος της δημιουργίας του Υδραϊκού Συνδέσμου Πειραιώς και εφόσον πια ο πληθυσμός των Υδραίων στον Πειραιά είχε γεωμετρικά αυξηθεί, ελήφθη η απόφαση της ανέγερσης του νέου μεγάλου επιβλητικού σημερινού ναού του αγίου Νικολάου. Για την ανέγερση του ναού όπως προαναφέ-ραμε με τη συνδρομή των Υδραίων, απαιτήθηκε ποσό της τάξης των 200.000 δραχμών και τα σχέδια της οικοδόμησης του ναού, εκπόνησε ο διακεκριμένος Υδραίος Αρχιτέκτονας Ιωάννης Λαζαρίμος. Τα εγκαίνια της εκκλησίας μέσα σε μία ατμόσφαιρα ηθικής και πολιτισμικής πανδαισίας, έγιναν στις 2 Νοεμβρίου του 1886, από τον τότε δήμαρχο Πειραιώς Τρύφωνα Μουτσόπουλο, ο οποίος αδιαφιλονίκητα είχε συνδέσει το όνομά του με όλα τα μείζονα έργα υποδομής και πολιτισμού του Πειραιώς. Πάραυτα ο ναός εσωτερικά δεν ήταν διακοσμημένος, ενώ εξωτερικά δεν είχε επενδυθεί, γεγονός για το οποίο Υδραίοι του Πειραιά αισθάνονταν αδήριτη την ανάγκη, να κάνουν το παν και να μαζέψουν τα απαιτούμενα χρήματα για να αποπερατώσουν και αισθητικά, τον καλλιεπή και μεγαλοπρεπή ναό τους. Έτσι με τη συγκέ-ντρωση ποσού 300.000 δραχμών πολύ μεγαλύτερου δηλαδή και από αυτό το ποσό που απαι-τήθηκε για την ανέγερση του ναού, έλαβε χώρα η εσωτερική διακόσμηση - αγιογράφηση του ναού- καθώς και η εξωτερική επένδυσή του με το ωραίο λευκό μάρμαρο, που του προσδίδει μια μοναδική μεγαλοπρέπεια. Σε ότι αφορά την αρχιτεκτονική του τεχνοτροπία, ο Άγιος Νικόλαος, ανήκει στην κατηγορία των σταυροειδών εγγεγραμμένων και έχει τρείς τρούλους, από τους οποίους οι δύο είναι χαμηλοί, ενώ ο κεντρικός είναι μεγάλος ελλειψοειδούς μορφής, με νησιώτικο «φανάρι» στην κορυφή του.
Ο ναός του αγίου Νικολάου Πειραιώς με την πρόδηλη- μοναδική αισθητική του καλλιέπεια και τον δυσθεώρητο όγκο του, δικαίως κατατάσσεται, ως ο μεγαλύτερος και ο ομορφότερος ναός του Πειραιώς. Τα προηγούμενα χρόνια δέσποζε στην ακτογραμμή του Πειραιά με τους επιβλη-τικούς κόκκινους τρούλος του. Σήμερα ωστόσο οι τρούλοι φέρουν το χρώμα μπλε, σε απόλυτη αρμονία με τη θάλασσα της οποίας ο άγιος είναι προστάτης. Είναι συνάμα και ένας πολύ γερά θεμελιωμένος ναός, στην κυριολεξία απόρθητο φρούριο, Όπως εξάλλου εν τοις πράγμασι αποδείχθηκε με τους γερμανικούς βομβαρδισμούς το 1941, αλλά και με τους «συμμαχικούς» το 1944. Και καθώς το οστικό κύμα από τους παραπάνω βομβαρδισμούς στην κυριολεξία χτυπούσε το ναό, ο άγιος Νικόλαος έμενε απρόσβλητος, για να μας θυμίζει τη θεία χάρη του και την γερή κατασκευή του. Επίσης σημειώνουμε ότι τα τελευταία χρόνια έχουν τοποθετηθεί 3 όμορφα ρολόγια στον άγιο Νικόλαο, τα δύο στην πρόσοψη και το τρίτο προς την Ακτή Μιαούλη.
Σε όλο τα διάβα της ιστορικής του πορείας, ο άγιος Νικόλαος αποτέλεσε ένα ατρύγετο μελίσσι κοινωνικής ευποιίας και πολιτισμικής δημιουργίας. Και μέσα στις αγκάλες του η ευλαβής χριστιανή Ελένη Μαμάη το γένος Λυμπέρη, που συμμετείχε στο φιλανθρωπικό έργο και στις ιρανικές επιτροπές του ναού, πρωτοστάτησε στη συγκέντρωση χρημάτων για την ανέγερση του ιερού ναού του αγίου Νείλου. Μάλιστα η Ελένη Μαμάη είχε ιδρύσει και την αδελφότητα «Αδελφότης των Κυριών Άγιος Νείλος ο Μυροβλήτης», η οποία γιόρταζε το σεπτό άγιο της Κυνουρίας, πραγματοποιώντας λειτουργίες και τελετές στην εκκλησία του αγίου Νικολάου. Και κατόρθωσε με την επιμονή της, την αγάπη της και την ηθική αφοσίωση στον άγιο Νείλο, να συγκεντρώσει με τους εράνους της αδελφότητας, τα απαιτούμενα χρήματα για την ανέγερση του φερώνυμου ναού του.
Με το μοναδικό του κάλλος, τη μακραίωνη ιστορία του, την οποία πάντα επικουρούσε η μεγαλουργία του Υδραίικου στοιχείου του Πειραιώς, τα ατελείωτα θαύματα του και την ακένωτη ευλάβεια με την οποία τον περιβάλλει ο λαός του Πειραιώς, αλλά και πολίτες από όλη τη χώρα, Ο άγιος Νικόλαος συνιστά ένα περίσεπτο ορθόδοξο και πολιτισμικό στολίδι, για το κορυφαίο λιμάνι της χώρας μας, αλλά και έναν από τους ομορφότερους και ιστορικότερους ναούς της Ελλάδας. Για αυτό εξάλλου θεωρείται και ο πιο πολύ φωτογραφημένος ναός, από τους αμέτρητους επισκέπτες με κρουαζιέρα, που αποβιβάζονται στο λιμάνι πλησίον του ναού !
www.panosavramopoulos.blogspot.gr